Denetimli serbestlik; kişinin cezasının bir kısmını ceza infaz kurumunda çektikten sonra kalan kısmını kanun tarafından belirlenen koşullar altında belli bir sürede sosyal hayat içerisinde infazına olanak sağlayan bir ceza hukuku kurumudur. İyileştirilme, topluma katılmasını sağlamak ve suç tekrarını önlemeyi hedefler. Hükümlüye bu süreçte bazı yükümlülükler de yüklenir: Belirlenen şartlara uymak, düzenli olarak denetimli serbestlik birimine rapor vermek gibi. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun‘un 105/A maddesine göre denetimli serbestlik süresi kural olarak bir yıldır. Ancak, 30.03.2020 tarihine kadar işlenen bazı suçlarda denetimli serbestlik süresi üç yıl olarak uygulanmaktadır. Ayrıca denetimli serbestlik tedbiri ancak hükümlünün talebi halinde uygulanabilir.
Denetimli serbestlikten yararlanmak isteyen hükümlünün kapalı cezaevinden açık cezaevine geçme hakkı kazanıp geçmiş olması gerekir. Cezaevindeki tutumlarının ”iyi halli” olduğunun tespitine dair rapor hazırlanır. Fakat hükümlü aleyhine bir rapor hazırlanırsa buna itiraz hakkı bulunur. Nihayet şartları taşıyan hükümlü denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak tahliye edilir. Denetimli serbestlik uygulama koşulları; suça ve niteliğine, ceza miktarına ve hükümlüye göre farklılık gösterir.
Koşullu salıverilmesine bir yıl kalan hükümlüler denetimli serbestlik uygulamasından yararlanabilirler. Koşullu salıverilme süresi, her suç için ayrı bir şekilde belirlenmektedir.
Uygulamada denetimli serbestlik tedbirine başvurulan diğer haller; adli kontrol tedbiri, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, belli hakları kullanmaktan yoksun bırakma, adli para cezasına karşılık kamuya yararlı bir işte çalıştırılma vb. deriz.
Denetimli serbestlik süresinde hükümlünün bazı yükümlülükleri bulunur. Kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılmasına karar verilebilir. Hükümlünün halihazırda çalıştığı bir işi varsa bu tedbire başvurulmamaktadır. Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulmasına karar verilebilir. Belirlenen yer veya bölgelere gitmemesine karar verilebilir. Belirlenen programlara katılmasına karar verilebilir. Ayrıca bu süre içinde uyması gereken kurallar bulunur. Hükümlü yapılan çağrılara ve hazırlanan denetim planına uymak, iyileştirme çalışmaları kapsamında belirlenen yükümlülüklere uymak, denetimli serbestlik kararının infazı ve denetim için belirlenen kurallara uymak, denetimli serbestlik personelinin uyarı ve önerilerine uymak zorundadır.
Denetimli serbestliğe uyulmadığı takdirde sorumluluklarını ihlal eden hükümlünün denetimli serbestlik sürecine son verilir, tekrar açık cezaevine alınır. Tahliye olduktan sonra beş gün içinde kuruma başvurmaması, denetim serbestlik programına ve yükümlülüklerine aykırı davranışı ve ısrarı veya hükümlünün yasadan yararlanmaktan vazgeçmesi gerekmektedir.
Bazı hallerdeyse; denetimli serbestlik kararının değiştirilmesi, kaldırılması veya uygun olan başka bir karar verilmesi talep edilebilir. Denetimli serbestlik kararının yükümlünün elinde olmayan sebeplerle yerine getirilememesi, denetimli serbestlik kararı infazının mümkün olmaması, yükümlünün tutuklanması veya hapis cezasının infazına başlanması ya da askere alınması nedeniyle infazının imkânsız hale gelmesi, Çocuk Koruma Kanunu madde 40/1 uyarınca tedbirden beklenen yararın elde edilmesi, hapis cezasından daha ağır sonuçlar doğurması hallerinde denetimli serbestlik kararının değiştirilmesi, kaldırılması veya uygun olan başka karar verilmesi talep edilebilir.
Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre hükümlüler ve kanuni temsilcileri infaz yürütülürken müdürlük tarafından yapılan denetim planı, uyarı ve rapor gibi eylemleri hukuka aykırı olması gerekçesi ile şikayette bulunabilirler. Yükümlü, hakkındaki işlem ve eylemleri öğrendiği tarihten itibaren on beş gün, her halde işlem ve eylemlerin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurabilir. Şikâyet, dilekçe ile doğrudan infaz hâkimliğine yapılabileceği gibi; Cumhuriyet başsavcılığı veya denetimli serbestlik müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. Komisyon ve kurul tarafından verilen kararlara karşı infaz hâkimliğine şikâyette bulunulabilir. Müdürlük işlemlerine ve koruma kurulu kararlarına yapılan itirazlar şikâyetteki usullere tabidir.
Koşullu salıverilme (şartlı tahliye); iyi halli hükümlünün cezasının bir kısmını cezaevinde infaz edip kalan kısmını toplum içinde geçirmesini sağlayacak bir başka ceza hukuku kurumudur. Koşullu salıverme süresi, denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı tarih tespiti açısından önem arz eder. Suçların niteliğine göre uygulanacak oran değişiklik göstermektedir.
Koşullu salıverilme kararı kural olarak mahkumiyet hükmünü veren mahkeme tarafından verilmelidir. Hükümlünün koşullu salıverilme tarihine bir yıl kala infaz hakimliği tarafından denetimli serbestlik yasası uygulandığında, koşullu salıverilme kararı verilmez. Çünkü, koşullu salıverilme kararı denetimli serbestlik uygulamasının bitmesinden sonra verilen bir karardır. Hükümlü, tahliye edildikten ve koşullu salıverilme kararından sonraki denetim süresi içinde “hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç” işlerse koşullu salıverilmenin geri alınmasına karar verilir. Mahkeme denetim süresi içinde işlenen suç nedeniyle önce hapis cezası verir, daha sonra bu hapis cezasını adli para cezasına çevirirse hükümlü hakkında koşullu salıverilmenin geri alınması kararı verilemez.
Denetimli serbestlik aynı kişiye birden fazla kere uygulanabilir. Çalışmasına engel bir sağlık problemi olduğunu, örgün eğitime devam ettiğini, bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştığını, kendi işini kurduğunu ve işlettiğini belgelendirmesi ve bu nedenle kamuya yararlı işte çalışma yükümlülüğünün kaldırılmasını talep etmesi durumunda, ileri sürülen mazeretlerin doğruluğu ve haklılığı araştırılır. Gerekirse komisyon tarafından yükümlülüğün infazına ara verilir. Bu durumda, hükümlünün sağlık problemi, eğitime devam etme durumu, belirttiği işte bir iş sözleşmesine dayanarak çalışıp çalışmadığı ya da kurduğu ve işlettiği işi devam ettirip ettirmediği, koşullu salıverme süresinin sonuna kadar denetlenir. Hükümlünün, yanlış beyanda bulunduğunun anlaşılması veya mazeretin ortadan kalkması halinde yükümlülüğün kalan kısmının infazına devam edilir.
Denetimli serbestlikte geçirilen süre cezadan mahsup edilmelidir. Denetimli serbestlik kararı da diğer kesinleşmiş mahkeme kararları gibi adli sicil kaydına işlenir. Denetimli serbestlik yasası uygulanan hükümlü ile ilgili bilgiler Adli Sicil Kanunu’nda yer alan şartların gerçekleşmesi halinde adli sicil kaydından silinebilir.
Unutmayın haklı olmak ile hakkı kazanmak arasındaki fark avukatınızdır.
Avukat Cevdet Ergül
GSM: 0507 021 45 89
Bir Cevap Yazın